De Amsterdamse haven en de havens in het Noordzeekanaalgebied kennen een lange geschiedenis van opkomst, verval en ontwikkeling tot wat tegenwoordig Zeehavens Amsterdam heet. 

In het kort

De Amsterdamse haven ontstaat in de dertiende eeuw. Aan het Damrak worden goederen als bier, graan, hout, haring en zout geladen en gelost. Al snel heeft de haven internationale betrekkingen.

In de Gouden (17e) Eeuw is Amsterdam de belangrijkste haven en handelscentrum ter wereld. Uitheemse producten doen hun intrede, zoals specerijen, porselein, suiker, tabak en cacao. Na een dieptepunt in de Franse tijd leeft de haven weer op door de aanleg van het Noord-Hollands Kanaal en de ingebruikname van het Noordzeekanaal in 1876, dat Amsterdam met de zee verbindt.

Eind 19e eeuw wordt het Oostelijk havengebied aangelegd en worden de eerste westelijke havens gegraven. Na de Tweede Wereldoorlog breidt de haven steeds verder naar het westen uit. Olie, granen, kolen en ertsen worden steeds belangrijker en later ook cruisevaart en containervervoer.

Van kleine haven...

Van alle havens in het Noordzeekanaalgebied is de Amsterdamse haven ongetwijfeld de oudste. De havens van Velsen en IJmuiden, Beverwijk en Zaanstad zijn pas veel later tot bloei gekomen. Al in de vroege middeleeuwen was het Damrak, de monding van de Amstel ten noorden van de Dam, in gebruik als haven. Dit bleef zo tot in de zestiende eeuw. In de eeuwen daarna volgden uitbreidingen elkaar op, tot de moderne haven die het nu is. Het karakter van de Amsterdamse haven is sterk gewijzigd. De haven is nu een internationaal logistiek centrum, waar grootschalige op- en overslag van goederen hand-in-hand gaat met de industriële verwerking ervan.

Havenregio Noordzeekanaal

De Amsterdamse haven is tegenwoordig geen op zichzelf staande haven meer. De haven is onlosmakelijk verbonden met de andere havens in het Noordzeekanaalgebied. Men spreekt daarom ook het liefst van een havenregio in het Noordzeekanaalgebied. Naar buiten toe profileren de havens zich dan ook als Zeehavens Amsterdam. De ontwikkelingen in de regio staan dan ook niet stil. Zo zijn er plannen voor de aanleg van een zeehaven in de Wijkermeerpolder en is in IJmuiden in 2004 de opening gepland van de Derde Haven.

Lees meer over de geschiedenis van de Amsterdamse haven en de havenregio.